TÜRKİYE’DE BASINDA TRAHOM: CUMHURİYET GAZETESİ ÖRNEĞİ (1930-1945)

Abstract

Trahom, Hitit tıp metinlerinde tarif edilen daha sonra Pedanius Dioscorides’nin kitabında bahsedilen tarihi oldukça eski bir göz hastalığıdır. Hitit tıp metinleri ve Pedanius Dioscorides’nin kitabında hastalığın geçiyor olması Anadolu’da hastalığın eskiden beri var olduğu sonucunun çıkarılmasına neden olmaktadır. Özellikle çocuklar arasında hijyen eksikliği ve eşyaların ortak kullanılması gibi nedenlerle daha yaygın olan hastalık sinsi bir şekilde vücuda yerleşmektedir. İlerleyen zamanlarda ise göz kapağı altında ara sıra enfeksiyon yaparak burada dokunun bozulmasına ve kirpiklerin içeri doğru kıvrılmasına neden olmaktadır. Sık sık tekrarlayan bu enfeksiyon zamanla gözün görme yetisini kaybetmesiyle de sonuçlanabilmektedir. Trahom, görme kayıplarının ve körlüğün en önemli nedenleri arasında üçüncü sırada yer almaktadır. Bu çalışma, Cumhuriyet gazetesi arşivi üzerinden tarama modeliyle ve doküman inceleme yöntemiyle yapılmıştır. Çalışmanın başlangıç tarihi 1 Ocak 1930, sonu ise 31 Aralık 1945 olarak tespit edilmiştir. Gazete arşivi üzerinden yapılan taramalarda zaman sınırlaması olmadan trahom ile ilgili 427 haber, zaman sınırlaması ile 127 haber tespit edilmiştir. Gazete arşivinin 1 Ocak 1943 ile 30 Haziran 1943 tarihleri arasındaki nüshalarına gazetenin kendi arşivinde de ulaşılamamıştır. Haberlerin tespitinden sonra her bir haber tek tek incelenmiştir. Haberlerin incelenmesi sonrasında ise haberler kendi içinde bir tasnife tabi tutulmuştur. Haberlerin devletin uygulamaları ve şehirlerle ilgili olanları bir başlık altında, ilanlar ile ilgili haberler ise bir başka başlık altında toplanmıştır. İlanların bir bölümü okula öğrenci seçimiyle ilgili ilanlar iken diğerleri trahom kuruluşlarının ihtiyaç duyduğu malzemelerin temini ile ilgili verilen açık eksiltme ilanlarıdır. Gazete haberlerinden yola çıkılarak yapılan bu araştırmanın amacı literatürde bahsedildiği gibi savaş durumunun hastalığın yayılmasında ve artışında etkili olup olmadığının ortaya konmasıdır. 1925’te iki hastane ile başlanılan hastalıkla mücadele, 1930 yılında yeni kurumların açılmasıyla hız kazanmış olmasına rağmen 1939 yılına gelindiğinde gazetede çıkan haber ve reklamların sayısında ciddi bir artış yaşanmıştır. Her ne kadar Türkiye savaş dışında kalmışsa da yaşanılan dünya savaşı Türkiye’yi de etkilemiş ve hastalığın yayılması ciddi boyutlara ulaşmıştır. Hastalıkla mücadele konusunda yapılan çalışmalar ancak 1960’lı yıllarda sonuç vermeye başlamıştır.