19. Yüzyılda Balıkesir Merkez Köylerinde İdari Düzenlemeler

Abstract

Osmanlı Devleti’nin en alt idari birimleri olan köy ve mahalleler her yönüyle incelenmeye değer yapılardır. Siyasi olaylar, devletin değişen yönleri gibi cazip konular elbette araştırmacılara daha ilgi çekici gelmekle birlikte şehirlerin dokusu içerisinde bir bütünü teşkil eden yaşayan halkın da bunların içerisinde kendisine bir yer bulması gerekmektedir. Osmanlı idare siteminin en alt kademesini ve halkın merkezle olan bağını temsil eden muhtar ve imamlar halk üzerindeki etkileri bakımından önemli şahsiyetlerdir. Osmanlı Devleti’nde XVII. yüzyıldan itibaren başlayan yenileşme süreci XIX. yüzyıla gelindiğinde devletin hemen her alanına yaygınlaştırıldığı bir noktaya varmıştır. Bundan elbette şehirlerde mahalleler ve halkın büyük bölümünün yaşadığı köyler de nasibini almıştır. Bu çalışmada öncelikle Osmanlı Arşivi Bab-ı Asafi Defterleri kataloğunda Ruus Kalemi Defterleri arasında yer alan 1659 numaralı defterde Balıkesir köylerine atanan muhtar ve imamlarla ilgili kayıtlardan faydalanılarak Balıkesir’de yeni oluşturulan köy idaresi ortaya konmuştur. Ruus Kalemi yüksek rütbeli vezir, beylerbeyi, sancak beyi dışındaki bütün devlet memurlarının tayin ve muamelelerinin yapılıp kayıt altına alındığı kalemdir. Seçilen muhtarların isimleri gerekli deftere kaydedilerek merkeze Ceride Nezaretine gönderildiğinden bu defterler Ruus Kaleminde muhafaza edilmiştir. Balıkesir’e ait olan 1659 numaralı defterden elde edilen bilgiler daha önce temettuat ve kadı sicillerine dayalı yapılmış olan çalışmalarla da desteklenmek suretiyle XIX. yüzyılda Balıkesir’in köylerinin yeni oluşturulan idari yapıları açıklanmıştır. Balıkesir köylerinin sosyal ve ekonomik yapısına da ayrıca değinilmiştir. Böylece Balıkesir özelinde yenilenen Osmanlı köy idaresi ele alınmıştır.