XIX. ve XX. Yüzyıl Hollanda Şarkiyatçılığının Gizemli Leiden Şövalyesi Christiaan Snouck Hurgronje ve “İhtida”nın Araçsallığı Üzerine Notlar

Abstract

Christiaan Snouck Hurgronje on dokuzuncu yüzyılın sonu ve yirminci yüzyılın başında Hollanda Sömürge Bakanlığı hesabına çalışmış bir şarkiyatçıdır. Hollanda’nın özellikle Doğu Hint Adaları’ndaki sömürgecilik faaliyetlerinin stratejik olarak planlanmasında aktif görevler almıştır. Bu görevlerinde başarılı olabilmek için ihtida ettiğini iddia ederek Mekke’ye gitmiştir. Hurgronje’nin kişisel bağlantılarının merkezinde de Vehhabiler yer almıştır. Hurgronje; Vehhabilerle birlikte Osmanlı hilafetinin etki sahasını özellikle Doğu Hint Adaları’nda daraltmaya yönelik gizli çalışmalar yapmıştır. Bu çalışmaları dönemin Osmanlı Sultanı II. Abdülhamid karşıtlığı ile örtüşmektedir. Nöldeke ve Goldziher gibi diğer şarkiyatçılarla mektuplaşmaları ise ihtida iddiasının siyasî çalışmalarında bir araç olarak tasarlandığını bugün artık inkâr edilemez bir biçimde ortaya koymaktadır. Çalışmada biyografik metot ve literatür inceleme tekniği kullanılmıştır.