Basîrî’nin Mensur Letâ’ifnâmesi

Abstract

Klasik Türk edebiyatının mizah konulu eserleri; hezl, hiciv,ta’riz, şathiyyat, mutayebe, şaka, nükte, suhriyye, fıkra ve hikâye gibi çeşitli türler altında hem manzum hem de mensurolarak karşımıza çıkmaktadır. Bu türlerden biri de ince birnükteyi ihtiva ederek güldürme ve eğlendirmeyi esas alanlatifelerdir. Latifelerin bir araya getirildiği mecmualaraletâ’ifnâme adı verilmiştir. Konusunu genellikle çağının sosyalhayat koşullarından alan letâ’ifnâmeler, yazıldıkları dönemintoplumsal ve kültürel yaşantısını günümüze taşıyan önemlieserlerdir. Edebiyatımızda ilk örneklerine 15. yüzyıldanitibaren rastlanan bu eserler, özellikle 16. yüzyıldan itibarenyaygınlık kazanmıştır. Bu örneklerden biri de tezkirelerde ve biyografik kaynaklardanüktedan kişiliği ve latifelerinin çokluğu ile öne çıkan 16. yüzyılşairlerinden Basîrî’nin kaleme almış olduğu mensurLetâ’ifnâme’dir. Eserin şu an için bilinen tek nüshası KonyaKoyunoğlu Müzesi Kütüphanesi’nde 14665 arşiv numaralıMecmû‘a-i Fevâid’in 3b-13b yaprakları arasındabulunmaktadır. Sonunda yer alan temmet kaydına göre941/1534-35 tarihinde telif edilen eser, “Ez-Letâ’if-i MevlânâBasîrî” başlıklı kadılık taksiminin yapıldığı bölüm, “Ez-Letâ’if i Basîrî” başlıklı dertli bir beng tiryakisinin hikâyesininanlatıldığı Bengînâme’nin yer aldığı bölüm ve “Latife” başlıklı59 latifenin yer aldığı bölüm olmak üzere üç bölümdenmüteşekkildir.Bu çalışmada letâ’ifnâme türü hakkında özet mahiyetindebilgi verildikten sonra Basîrî’nin hayatı ve edebî kişiliğinedeğinilmiş; Letâ’ifnâme’si mizah ögeleri açısından tahliledildikten sonra eserin çeviri yazılı metnine yer verilmiştir