EBÛ İSHAK EŞ-ŞÎRÂZÎ’NİN İCTİHAD TEORİSİ

Abstract

Bu yazı, Ebû İshak eş-Şîrâzî’nin (ö. 476/1083) ictihad ve ona ilişkin meselelerleilgili görüşleri hakkındadır. Bu itibarla Şîrâzî’nin fıkıh usûlü eserleri yazınınaraştırma merkezinde yer almıştır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı buçalışmada söz konusu eserler derinlemesine araştırılmıştır. Bunun yanındaklasik ve yeni pek çok çalışma da taranarak elde edilen bulgular Şîrâzî’ningörüşleri etrafında tasnif edilmiştir. Daha sonra bu bilgiler diyalektik bir metotlaanalize tabi tutulmuştur. Konu bağlamında Şîrâzî’nin şu hususlara açıklıkgetirdiği tespit edilmiştir: İctihadın sınırlılıkları, ehliyeti, hükmü, bilgi kaynağı,hata-isabet meselesi vb. Şîrâzî, bu konular yanında Rasûlullah’ın bizzatkendisinin ve ashabının ictihad yapıp yapmadığı hususuna da temas etmiştir.İctihad meselesine son derece önem verdiği görülen Şîrâzî’ye göre ictihadfaaliyeti kıyasla sınırlandırılamayacak kadar geniş ve mühimdir. Bu sebepleŞîrâzî’nin ictihadı kıyastan ibaret görenlere nazaran daha geniş bir yaklaşımıvardır. İctihad ehliyeti cihetinden kolaylaştırıcı bir yol izlemesinin de bufaaliyetin yaygınlaşmasına yardımcı olduğu söylenebilir. Müctehidin varlığınızorunlu kılan ictihadın hükmü konusundaki görüşü de bunu teyit ederniteliktedir. Taklid, ictihad konusuyla doğrudan ilintili bir meseledir. NitekimŞîrâzî, taklidi ictihad konusuyla birlikte ele almıştır. Taklidin tanımınadeğindikten sonra taklide konu hükümlere açıklık getirmiştir. Mukallidinmüctehid hakkında araştırma yapmasının gerek olup olmadığına dair görüşleritartışmaya açması bunun bir örneğidir. Âlimin, âlimi taklidi meselesi hakkındakitartışmaya da girerek detaylı denilebilecek tahlillerde bulunması da aynıminvalde değerlendirilebilir.