MEHMED SA‘ÎD EFENDİ’NİN MANZUM KASÎDE-İ EMÂLÎ TERCÜMESİ: TEVHÎDNÂME

Abstract

Türk edebiyat tarihi, telif türündeki eserler yönünden olduğu kadar tercüme ve şerh türünden eserler bakımından da oldukça zengindir. Bilhassa İslâmiyet’in kabulüyle birlikte toplumda sağlam bir itikat ve iman şuurunun tesisine yönelik Arapça kaleme alınmış bazı eserler üzerine yapılan tercüme ve şerhler, bunlar arasında önemli bir yer işgal eder. Bu meyanda Arapça tanzim edilen Ka‘b b. Züheyr’in (öl. 24/645) Kasîde-i Bürde’si, Ebu’l-Feth Büstî’nin (öl. 400/1010) Kasîde-i Nûniyye’si, Tantarânî’nin (öl. 485/1092) Kasîde-i Tantarâniyye’si, İbnü’n-Nahvî’nin (öl. 513/1119) Kasîde-i Münferice’si, İbn-i Fârız’ın (öl. 632/1235) Kasîde-i Hamriyye’si ve Muhammed b. Saîd el-Bûsîrî’nin (öl. 695/1296) Kasîde-i Bür’e’si akla ilk gelen eserlerdir. Zikredilen bu eserler dışında iman esaslarının fertlerden başlayarak bütün toplum tarafından mezcedilmesi için Sirâceddîn Ali b. Osman el-Ûşî’nin (öl. 575/1179) akaidname türünde yazdığı Kasîde-i Emâlî de Türkçeye en fazla tercüme ve şerhi yapılan eserler arasında yer alır. Şimdiye kadar yapılan bilimsel çalışmalar vesilesiyle bu kasidenin Türkçe 12 şerhiyle birlikte; 12 manzum, 2 de mensur tercümesinin varlığı ortaya konmuştur. Oldukça rağbet gören bu kasideyi nazmen Türkçeye tercüme edenlerden biri de 18. yüzyılın önde gelen astronomi ve geometri âlimlerinden biri olan Mehmed Sa‘îd Efendi’dir. Bu çalışmada mütercimin 1141/1728-29 yılında kaleme alıp Tevhîdnâme adını verdiği manzum Kasîde-i Emâlî tercümesinin şekil ve muhteva özellikleri üzerinde bazı değerlendirmelerde bulunulduktan sonra çeviri yazılı metnine yer verilmiştir.