Bir Seri C 2 -Simetrik Bisfosfin Ligandlarının Sentezleri Ve Geçiş Metal Katalizinde Uygulamaları

Abstract

Eczacılığa ve tarıma ait ilaçların çoğunluğu bir ya da birden fazla kiral merkez içermesi, enantiyomerik olarak saf bileşiklerin geliştirilmesinin çok büyük bir öneme sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bileşiklere ulaşmak için çeşitli yaklaşımlar vardır. Bu yaklaşımlar içerisinde en iyi olanı katalitik enantiyoseçimli reaksiyonlardır. Çünkü sadece çok az miktarlarda katalizör ile yüksek miktarlarda hedeflenen kiral moleküller elde edilebilir. Kataliz ile enantiyomerce saf bileşikler çeşitli yollarla elde edilmektedir. Bu yollardan biri geçiş metal kompleksleridir. Uygun kiral ligand seçimi başarılı bir geçiş metal katalizli enantiyoseçimli reaksiyon için çok önemlidir. Bununla birlikte yeni bir ligand geliştirirken geçiş metali ile oluşturduğu kompleksteki sterik ve elektronik özellikleri tahmin etmek genellikle zordur. Bir katalizörde C2-simetri ekseninin bulunması olası diastereomer geçiş basamaklarının sayısını azaltır. Bu durum daha az seçici ara basamakları çıkartarak enantiyoseçicilik üzerinde faydalı etki sağlar. Modern asimetrik katalizin en önemli parçalarından biri haline gelen geçiş metal katalizli allilik alkilasyon reaksiyonları enantiyoseçimli karbon-karbon ve karbon-hetero atom bağ oluşumunda çok yönlü ve esnek bir metot olarak kullanılırlar. Ilımlı reaksiyon şartları, birçok fonksiyonel grup ile uygunluk ve yüksek aktivite ile enantiyoseçicilik sağlaması kompleks yapıdaki doğal ürünlerin ve ilaçların sentezinde bu metodu dikkate değer bir uygulama haline getirmektedir. Enantiyoseçimli allilik alkilasyon reaksiyonlarında yaygın olarak fosfor ve azot donör atomları ihtiva eden kiral ligandlar kullanılmaktadır. Fosfor ligandları arasından ise geniş alanda sterik ve elektronik özellikler sağlamaları nedeniyle fosfinler ilk sırayı almaktadır. Bu kapsamda gerçekleştirilen projede, fosfor donör atomu içeren yeni tip kiral bisfosfin ligandları sentezlenmiştir. 1H, 13C, 31P NMR, FT-IR, polarimetre elementel analiz ve kütle ölçümleri ile yapılarak yapıları doğrulanmıştır. Elde edilen yeni kiral ligandlar, rac-1,3-difenil-2-propenil asetat bileşiğinin enantiyoseçimli allilik alkilasyonunda uygulanmıştır. Bu çalışmalar sonucunda 2 konumundan bağlı olan PPh2 (%53 ee, %46 verim) ve PCy2 (%63 ee, %98 verim) fosfin ligandları en etkin katalizör olarak belirlenmiştir.