BU “YOLLAR” “O BELDE”YE ÇIKAR MI?: GÖSTERGE- BİÇEMBİLİM DÜZLEMİNDE AHMET HAŞİM ŞİİRLERİNDE ÖZGÖNDERGESELLİK

Abstract

Türk edebiyatı tarihinde önemli bir yere sahip olan Ahmet Haşim'in şiirleri pek çok bakımdan çözümlenebilir ve anlamlandırılabilir. Onun özellikle serbest müstezat biçimiyle yazılmış şiirleri, Türk şiirinde serbest şiir anlayışının gelişiminde önemli bir yere sahiptir. Şiirlerinde kendine özgü bir biçem ve anlam evreni oluşturmuş olan Ahmet Haşim'in özellikle Yollar ve O Belde şiirlerini, birbirlerinden hareketle okumak, anlamlandırmak ve çözümlemek mümkündür. Çünkü O Belde şiirinde yaratılan ütopik uzamın çıkış noktası Yollar şiirinde bulunmaktadır. Söz konusu durum iki şiirin hem anlatım hem de içerik düzleminde birbirleriyle çözümlenebilmesine olanak tanır. Bir şairin şiirlerinin doğrudan birbirlerinden hareketle çözümlenmesi, kaçınılmaz bir şekilde öz- göndergesellik kavramının öne çıkmasını sağlar. Yazınsal metinler özelinde sözceleme öznesinin kendi metinlerine gönderimde bulunması olarak tanımlanabilecek öz- göndergesellik kavramı, Yollar ve O Belde şiirlerini hem biçem hem de içerik bağlamında çözümlemek için son derece önemlidir. Bu çalışmada, öz-göndergesellik kavramı iki metni birbirleriyle açıklamak adına öncelenmiş, metinlerin tam anlamıyla çözümlenmesi için metinlerarasılığın özellikle anıştırma ve yenidenyazma kavramlarından incelemenin sınırları dâhilinde yararlanılmıştır. Çünkü öz-göndergesellik, metinlerarasılığın söz konusu kavramlarını devreye sokar ve bu kavramlar öz-yenidenyazma ve öz-anıştırma olarak metinler özelinde karşılığını bulur. Buna ek olarak gösterge-biçembilimin ise önceleme kavramları kullanılmış, metinlerin anlatısallık düzeyindeki ilişkileri incelenmiştir.Çünkü metinlerarasılıktan hareketle incelenebilecek öz-göndergesel ilişki hem biçem hem de içerik düzleminde ortaya konulabilir. Bu çalışmada da anlatısallık düzeyi kavramı altında iki metin arasındaki biçem ilişkisinin öz-göndergeselliğe olan katkısı biçembilimin verilerinden yararlanılarak ortaya konulmuştur. Söylemsellik düzeyi kavramı altında ise özellikle göstergebilimin kavramsal alanından yararlanarak iki metin arasındaki içerik ilişkisi öz-göndergesel boyutta incelenmiştir.