Osmanlı Donanması’nda Sağlık Hizmetlerine Genel Bir Bakış (1797-1858)

Abstract

Döneminin önemli deniz kuvvetlerinden bir tanesine sahip olan Osmanlı Devleti, donanmanın iaşe ve ikmaline büyük önem vermiştir. Geniş Osmanlı coğrafyası içerisinde gerekli olan malzemeler kolaylıkla temin edilebilmiş olsa da sağlık alanında yetişmiş personel bulma konusunda zorluk çekilmiştir. Bu noktada devlet, ihtiyacı olan personeli devrin Osmanlı eğitim sistemi içerisinde yetişmiş olan hekimlerden ya da Gayrimüslim unsurlardan karşılamaya çalışmıştır. Dış kaynaktan sağlanan sağlık personelinin istenilen düzeyde başarılı olamamasından ötürü III. Selim döneminde Tersâne-i Âmire’de, Tıphâne kurulmuş ve donanmada yer alacak sağlık personeli ve kullanılacak malzemelerin temini konusunda önemli adımlar atılmıştır. Bu çalışmada 1797-1858 tarihleri arasında Osmanlı Donanması’nda verilen sağlık hizmetleri, arşiv belgeleri kullanılarak ana hatlarıyla ele alınmıştır. Çalışmada ilk olarak Osmanlı Devleti’nin denizlerdeki durumuna giriş yapıldıktan sonra iaşe ve ikmal konusuna çok kısaca değinilmiştir. Devamında ise gerekli sağlık personelinin temini konusu ele alınmış olup, bu konuda ne gibi sıkıntıların yaşandığı ve ihtiyaç olan personelin temini için ne gibi çalışmaların yapıldığı gösterilmiştir. Sonrasında ise Osmanlı Donanması’nın sağlık hizmetleri için yapılan harcamalar ayrı başlıklar altında incelenmiştir. Bu noktada ilk olarak görev alan sağlık personelinin maaş ödemeleri ele alınmıştır. Maaş ödemelerinden başka diğer bir önemli gider kalemi de hastaların tedavisinde kullanılacak olan ecza malzemelerinin ve ecza sandıklarının hazırlanması meselesi gösterilmiştir. Harcamalar kısmının devamında ise donanma gemilerinde veya hastanelerinde vefat eden askerlerin defin işlemleri ve masraflarıyla, donanmaya ait hastaneler için yapılan çeşitli harcamalar ayrı başlıklar altında değerlendirilmiştir.