Karslı Divan Şâiri Hâcibî’nin Şerh Ettiği Bazı Eserlerde Kullanılan Yerel Kelimeler Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

Osmanlı devletinin siyasî, kültürel ve ekonomik gelişimine paralel olarak usta şair ve yazarlar vasıtasıyla gelişme gösteren divan edebiyatı 19. yüzyılın ortalarına kadar varlığını sürdürmüştür.13. yüzyıldan itibaren birçok şair ve yazar bu edebiyat geleneğine bağlı eserler vücuda getirmiştir. Bunlardan biri de Kars‘ta yetişen divan şairi Hâcibî’dir. Hâcibî, manzum ve mensur birçok eser kaleme almıştır. Bunlardan bir kısmı şerh ve tercüme yoluyla meydana getirilmiş eserlerdir. Bu çalışmada Hâcibî‘nin şerh ettiği Molla Camî‘nin Şerh-i Yûsuf u Zelîhâ, Şerh-i Lüccetü’l-Esrâr, Şerh-i Mütûn-ı Selâse isimli eserlerde geçen yerel kelimeler tarandı. Tespit edilen kelimelerin Kars ili ve çevresinde hâlâ varlığını devam ettirip ettirmediği Derleme Sözlüğü (DS) ve kaynak kişi (KK) esas alınarak ortaya konulmaya çalışıldı. İlgili kelimeler örnek cümlelerle tanıklandı. Toplam 63 yerel kelime tespit edildi. Bunlardan 41 tanesinin DS’de mevcut olduğu, 22 tanesinin de DS’de yer almadığı hâlde yörede hâlâ kullanıldığı KK tarafından onaylandı. Çalışmaya konu olan bu kelimelerden büyük bir çoğunluğunun hâla aynı anlam ve şekilde Kars‘da varlığını sürdürdüğü tespit edildi. Sonuç olarak; Divan edebiyatı geleneğinde şair ve yazarların yerel kelimeleri kullanmış olması şehir kültürünün birçok alanda olduğu gibi edebî alanda da belirli bir düzeyde yerel kültürlerden beslenmekte olduğunu ortaya koymaktadır. Bu da Türk kültürünün katmanları arasında süregelen bir bağlantının daima var olduğunu göstermektedir.