Tatarlı Höyük’ten (Adana) Hellenistik Dönem İthal Mühürlü Amphora Kulpları

Abstract

Bu çalışmada, Tatarlı Höyük Kazılarında 2008-2017 yılları arasında bulunan ve Hellenistik Dönem’e tarihlenen yirmi iki mühürlü amphora kulpu ele alınmıştır. Tatarlı Höyük Adana/Ceyhan’ın 24 km doğusunda, önceleri Yedigöz/Yedioluk olarak isimlendirilen Tatarlı köyünde bulunmaktadır. Ovalık Kilikya Bölgesi’ndeki büyük höyük yerleşimlerinden biri olan Tatarlı Höyük 350 metreye 180 metre boyutlarında olup ova zemininden 37 metre yüksekliktedir. Çukurova’nın doğusunda bulunan höyük önemli ticaret rotaları üzerinde yer alır.Bu çalışmada değerlendirilen yirmi iki mühürlü amphora kulpundan on sekizinin Rodos kökenli olduğu tespit edilmiştir. İkisi okunamayan Rodos mühürlerinin dokuzu yönetici, yedisi ise üreticilere aittir. Höyükte bulunan ikinci büyük buluntu grubu ise Kıbrıs kökenlilerdir. Ele geçen iki Kıbrıs kökenli amphora kulpunun birisinin üzerinde Kıbrıs hece yazısıyla yazılmış ancak tam olarak okunamayan bir mühür bulunmaktadır. Diğer Kıbrıs örneği üzerinde ise dört harften oluşan bir monogram görülür. Yerleşimde bulunan mühürler arasında sadece bir tanesi Khios kökenlidir. Söz konusu kulp üzerinde M. Ö. yak. 250 - yak. 225 yılları arasında aktif olan ve mühürlerine birçok yerleşimde rastlanan üretici Ἱκέσιος’un ismi okunur. Höyükte ele geçen mühürler arasında belki de en önemli olan örnek bir Knidos mührüdür. Bu mühür üzerinde yönetici Λυσάνιος ve üretici Ἀριστοκράτης’un isimleri birlikte görünür. Her iki ismin de Tatarlı örneğinde bulunması, önceki çalışmalarda farklı dönemlere tarihlenen bu isimlerin kronolojilerinin yeni veriler bağlamında yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini göstermiştir. Bu nedenle, yönetici Λυσάνιος ve üretici Ἀριστοκράτης için bu çalışmada M. Ö. 2. yüzyılın ilk yarısı gibi geniş bir tarih aralığı verilmesi yoluna gidilmiştir. Ovalık Kilikya’nın önemli höyük yerleşimlerinden biri olan Tatarlı Höyük’te bulunan yirmi iki adet mühürlü amphora kulpunun, bölgeden konu hakkında bilgi veren malzemeler olması önemlidir. Söz konusu buluntular, özelde yerleşimin Hellenistik Dönem tabakalarının tarihlendirilmesine katkı sağladığı gibi, aynı zamanda mühürlü amphora kulplarının Küçük Asya’nın Akdeniz coğrafyasındaki yayılımı ve istatistiği açısından da önemli bilgiler sunmuştur.Twenty two amphora stamps from the Tatarlı Höyük excavations in Cilicia (2008-2017) are the subject of this article. Tatarlı Höyük is situated in the Tatarlı village, formerly Yedigöz/Yedioluk, 24 km east of Ceyhan, Adana. It is one of the largest sites in Cilicia Pedias (Plain Cilicia), and is a flat-topped, wooded mound on a basalt outcrop, with a base measuring 350 m by 180 m and a height of 37 m. Located in the eastern part of the Çukurova, the mound was in a strategic position with its location on important trade routes.It was determined that eighteen of the twenty two stamped amphora handles in this study were of Rhodian origin. Nine of the Rhodian stamps belong to the eponyms, and seven to the fabricants. Only two of the Rhodian stamps are illegible. The second group from the Tatarlı Höyük are of Cyprus origin. One of two amphora handles in this group has a stamp in the Cypriot syllable, but it cannot be clearly read. On the other Cypriot example there is also a monogram or an abbreviation consisting of four letters. Only one Chian stamp was found. The name of the fabricant Ἱκέσιος, which is thought to have been active between ca. 250 - ca. 225 B.C., is read on this Chian stamp found at the site. Perhaps the most important example among the Tatarlı examples is the Cnidian stamp. On the stamp both the name of the eponym Λυσάνιος and the name of the fabricant Ἀριστοκράτης are recorded. The appearance of both these names together on the Tatarlı example raises questions concerning the published chronology of these names, as they have been dated to different periods in previous studies. In the context of this find, it seems the place of these two figures in the chronology may need to be revised. For this reason, a somewhat broader date range has been given to both the eponym Λυσάνιος and the fabricant Ἀριστοκράτης, the first half of the 2nd century B.C. These twenty two stamped amphora handles found at Tatarlı Höyük, a major mound site of Cilicia Pedias (Plain Cilicia), provide us with a body of information on this subject for the region. This material, in particular, provides important information not only for the dating of the settlement’s Hellenistic Period strata, but also concerning the spread and statistics of the amphora within Asia Minor’s Mediterranean geography.