ARŞİV BELGELERİYLE CEBEL-İ BEREKET SANCAĞI’NDA 1915 YILINDAKİ ERMENİ TEHCİRİ

Abstract

Ermeniler Anadolu topraklarında 9.yüzyıldan 18.yüzyıla kadar millet-i sadıka (sadıkmillet) olarak rahat, mutlu ve müreffeh bir hayat yaşamışlardır. Fransız İhtilali ile yayılanmilliyetçilik akımından etkilenen Ermeniler, devletin gücünün zayıfladığı dönemde isyanlarçıkarmaya başlamışlardır.Büyük devletler bu önemli coğrafyayı kontrolleri altında tutabilmek maksadıyla “İarkMeselesi” kapsamında azınlıkları özellikle Ermenileri kullanarak Osmanlı Devleti’nin iç işlerinemüdahale edip onları kendi amaçları için araç olarak kullanmaya çalışmışlardır. Ermenileri ilkolarak kullanmaya çalışan Fransa, Osmanlı toprakları içinde kendilerinin himaye edeceği KatolikErmenilerin oluşmasına öncülük ederken; Ortodoks Ermenileri Rusya, Protestan Ermenileri deİngiltere ve ABD kullanmıştır.Osmanlı Devleti’nde gerileme süreciyle baş gösteren siyasi, ekonomik ortam, şergüçlerin tahrik ve teşviki, Ermeni Kilisesi ve Patriğin çalışmaları ve nihayetinde misyonerlerinfaaliyetleri Ermeni meselesinin büyüyüp gelişmesine sebep olmuştur.Anadolu topraklarında olumsuzluk yaşanan yerlerden biri de; Akdeniz’e açılan, önemliyolların geçtiği kavşak noktasında yer alan, doğal zenginlikleriyle coğrafi ve stratejik öneme haizCebel-i Bereket Sancağı’dır. Bu bölgenin önemini bilen Ermeniler, burada dış devletlerinözellikle Fransızların desteğiyle bölgeyi kontrol altına almayı amaçlamıştır. Özellikle 1909Adana olayları ile bölgede yaşanan gerginlikler, Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadeleyıllarında da artarak devam etmiştir.Büyüyen isyanlar ve yaşanan birtakım olumsuzluklar üzerine Osmanlı Devleti BirinciDünya Savaşı esnasında Tehciri Kanunu’nu çıkarmak zorunda kalmıştır. Ermeni tehcirininuygulandığı yerlerden biri Cebel-i Bereket Sancağı ve civarıdır. Bölgede karışıklıklar çıkaranErmeniler genellikle Suriye ve Halep bölgesine tehcir edilmiştir. Osmanlı Devleti Cebel-i BereketSancağı’nda tehcir kararını uygularken o günün şartlarına göre titizlikle her türlü tedbiri almayaçalışmıştır.Ermeni tehciri 20.yüzyıldan günümüze kadar dış devletler tarafından Türkiye’ye karşıyapılan asılsız suçlamaların kaynağını oluşturarak siyasi bir mesele haline gelmiştir. Bu asılsızsuçlamalar dünya kamuoyunda Türkiye’yi zor durumda bırakmayı hedeflemektedir. Buçalışmada Cebel-i Bereket Sancağı’nda Osmanlı arşiv belgelerine atıfta bulunarak, tarihiçerçeve içerisinde Ermeni tehciri sırasında ve sonrasındaki uygulamalar ve olaylaryorumlanacaktır.