Antroposen’i Nasıl Anlamalıyız? Eleştirel Gerçekçilik, Diyalektik Materyalizm ve Özne Sorunsalı

Abstract

Bu çalışmada Antroposen’i nasıl anlamalıyız sorusuna eleştirel gerçekçi-materyalist bir perspektiften yanıt arıyorum. Amacım yaklaşık yirmi yıldır devam eden Antroposen tartışmalarını göz önünde tutarak, Marksist literatürdeki birtakım sorunları ortaya çıkarmaktır. Antroposen ile insanlığın yeryüzünün çevresel parametrelerinde radikal değişiklik yaptığı, insanlığın artık Holosen’de değil, yeni bir jeolojik çağda yaşadığı ifade ediliyor. Ancak, Antroposen’in siyasi bir kavram haline geldiği söylenebilir. Kavram ile insan-merkezciliğin ön plana çıkartıldığı ve küresel ekolojik yıkımdan tüm (türdeş) insanlığın sorumlu tutulduğu iddia ediliyor. Bu nedenle bazı Marksist ekoloji düşünürleri, kavramın kapitalist sermaye ilişkilerinin doğaya verdiği zararı görünmez kıldığını savunarak, Kapitalosen (sermaye-merkezcilik) kavramını önerdiler. Ben bu çalışmada, tartışmanın odağının insan-merkezcilik mi sermaye-merkezcilik mi’den -eleştirel gerçekçi ve diyalektik materyalist (doğanın ontolojik önceliğini ön plana çıkaran ilişkiselci) bir yaklaşıma kaydırılması gerektiğini savunuyorum. Böyle bir yaklaşımın Antroposen kavramının siyasiliğini kabul ederken yıkımın üstesinden gelme konusunda hangi Marksist ekoloji yaklaşımının daha tatmin edici olduğunu ortaya koyabilme kapasitesine sahip olduğunu ve ekolojik yıkım karşısında tarihsel, toplumsal ve siyasal bir özne olarak emekçi sınıfların ve sınıf mücadelesinin önemini ve sınırlılıklarını değerlendirme olanağı sağlayacağını iddia ediyorum.