MANZUM MENZİLNÂME TÜRÜNE BİLİNMEYEN İKİ ÖRNEK: PÎRÎZÂDE MEHMED SÂHİB VE SEYYİD MEHMED HÂKİM’İN MENZİLNÂMELERİ

Abstract

Klasik Türk edebiyatı geleneği dâhilinde vücut bulan mesâir, sahilnâme,seyahatnâme ve bilâdiyye gibi yerleşim yerleri hakkında yazılan türlerden biride menzilnâmelerdir. Menzilnâmeler, çeşitli yerleşim yerleri arasında yapılanyolculuklarda konaklanılan menziller hakkında kaleme alınmış eserlerdir.Edebiyatımızda bu türde yazılan eserlerin büyük bir çoğunluğu hacmenzilnâmesi olup hac yolculuğu esnasında konaklanılan menziller hakkındabilgi vermektedir. Ancak Mehmed Sâhib ve Hâkim Efendi tarafından kalemealınan ve çalışmamızın da mihverini oluşturan eserler, muhteva itibarıylabirer hac menzilnâmesi olmayıp biri İstanbul-Selanik, diğeri ise İstanbulTrapoliçe arasında yer alan menzilleri ihtiva etmektedir. SelanikMenzilnâmesi Sâhib Efendi’nin (öl. 1162/1749) Selanik kadısı olarakatanması üzerine çıkmış olduğu yolculuktaki konakladığı menziller üzerinekaleme alınmıştır. Eser, kaside nazım şekliyle yazılmış olup 80 beyittenmüteşekkildir. Şair, Küçükçekmece’den başlayarak Selanik’e kadar 22menzilin ismini zikretmiştir. Trapoliçe Menzilnâmesi ise 18. yüzyıl şair vetarihçilerinden Hâkim Efendi (öl. 1184/1770) tarafından kaleme alınmıştır.Kıt‘a nazım şekliyle yazılmış olan bu menzilnâme, 17 beyittir. EserdeÇekmece’den başlayarak Trapoliçe’ye kadar olan 25 menzilin ismi ayrıntıyagirilmeden sanatlı bir üslupla zikredilmiştir. Bu çalışmada önceliklemenzilnâme türü ve bu türde yazılmış olan eserler hakkında bilgi verilmiş,ardından Selanik ve Trapoliçe menzilnâmelerinin şekil ve muhteva özellikleriüzerinde durularak birtakım değerlendirmelerde bulunulmuştur. Çalışmanınsonunda ise iki eserin çeviri yazılı metnine yer verilmiştir.