Abbâsîler Döneminde Türk Komutan ve Hac Emirlerinin Haremeyn’deki Faaliyetleri

Abstract

Abbâsî devletini Emevî iktidarından ayıran en belirgin fark, yönetimde mevâlîye de görev vermesidir. Farslılar, Abbâsî Devleti’nin kuruluşunun ilk yıllarından itibaren yönetiminde söz sahibi olmaya başladı. Farslıların yönetim kademelerinden uzaklaştırılmasının ardından Türkler devreye girdi. Abbâsîler döneminde Türklere maaşlı askerlikten vezirliğe kadar farklı statülerde görevler verildi. Bu süreçte hem dâhilî problemlerin üstesinden gelmede hem de fetih hareketlerinde Türk kökenli komutan ve askerler ön safta yer aldı. Türkler sadece askeri alanda değil, devletin diğer kademelerinde de kendilerine yer buldular. Bu anlamda Türklere tevdi edilen vazifelerden biri de hac emirliğidir. Genellikle Araplar tercih edilmesine rağmen Selçuklu Devleti’nin Abbâsî iktidarına hâkim olmasıyla birlikte bu vazife Türklere de verilmeye başlandı. Türkler gerek komutan sıfatıyla gerekse hac emiri mevkiiyle olsun, Haremeyn bölgesinde önemli sorumluluklar üstlenmiştir. Türk komutanlar Sâmerrâ döneminde Mekke ve Medine bölgesinde çıkan isyan ve karışıklıkları bertaraf etmede görev aldılar. Türk hac emirleri ise hac yollarının güvenliğini sağlamak ve Müslümanlara hac yaptırmak konusunda önemli hizmetler ortaya koymuşlardır. Bu çalışmada, Haremeyn bölgesinde çıkan karışıklıkları önlemek için görevlendirilen Türk komutanların faaliyetleri ele alınmış; aynı zamanda Müslümanların emniyet ve güven içerisinde hac ibadetlerini yerine getirmesine yönelik hizmet sunmak için görevlendirilen hac emirlerinin çalışmalarına yer verilmiştir.