Osmanlı kaza belediyelerinin karşılaştırmalı bir analizi: Şarköy ve Karaisalı belediyeleri (1919)

Abstract

Osmanlı Devleti'nde yerel hizmetler, kadı, lonca ve vakıf teşkilatları aracılığıyla yapılmaktaydı. Kadı asli görevi olan adaleti sağlamanın yanında idari olarak bulunduğu şehrin amiri konumundaydı. Kadı'ya bu görevinde resmi yardımcıları dışında şehrin gönüllü kuruluşları da yardımcı olmaktaydı. Şehrin sosyal yapıları olan cami, hastane, çarşı, köprü, yol ve kervansarayların yapım, onarım ve bakım hizmetleri bu gönüllü kuruluşlar olan lonca ve vakıflara aitti. Bir esnaf örgütlenmesi olan loncalar, üyeleri arasındaki rekabeti önleyerek çarşıda ekonomi ve düzenin sağlanmasına yardımcı olmaktaydı. Vakıflar ise şehrin en önemli ihtiyacı olan hastane, yol, çeşme ve camilerin yapım ve bakım hizmetlerini üstüne alarak şehirde kamusal alanların sorumluluğunu üzerine almaktaydılar. 19. yüzyıla geldiğimizde bilimsel ve ekonomik gelişmeler, bu organizasyonların ihtiyaca cevap vermede yetersiz kalmasının da etkisiyle zamanla şehir hayatından çekilmelerinde etkili olmuştur. Bu yüzyılda ticaret, ulaşım ve iletişimin hızla gelişmesi ile birlikte şehir hayatında meydana gelen hareketlilik, beraberinde birçok hizmet kolunu da harekete geçirmiştir. Tanzimat ile birlikte bürokratik, merkeziyetçi bir yapı meydana getirilmeye çalışılmış, bu yapı içerisinde uzmanlık gerektiren belediye teşkilatı, klasik dönem müesseselerinin yerini almaya başlamıştır. Yapılan hukukî düzenlemeler ile birlikte tüzel bir kişilik olan belediyeler, merkezin iş yükünü hafifleterek, yerel hizmetlerin daha hızlı bir şekilde yerine getirilmesinde önemli bir kurum olmuştur. Malî açıdan bir bütçeye sahip olan belediyeler, gelir ve gider tablosu hazırlayarak dönemsel hizmet programı hazırlamıştır. Yapılan bu çalışmayla aynı döneme ait iki kaza statüsündeki Şarköy ve Karaisalı belediyelerini 1919 yılına ait bütçelerini karşılaştırma yöntemi ile analizini yaparak yerel hizmetleri vatandaşa sunma konusunda belediyelerin çalışmaları tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Belediye, Karaisalı, Şarköy, TanzimatIn the Ottoman Empire, local services were implemented through the organizations of judges(Kadis), guilds, and foundations. Besides their primary duty of administering justice, the judge (Kadi) was also the administrative chief of the city. In addition to their official assistants, the judge(Kadi) was also assisted in this role by the city's voluntary organizations. The construction, repair, and maintenance of the city's social structures—mosques, hospitals, markets, bridges, roads, and caravanserais—were undertaken by these voluntary organizations, the guilds and foundations. Guilds, a tradesman organization, helped maintain economy and order in the marketplace by preventing competition among their members. Foundations, on the other hand, assumed responsibility for the city's public spaces, undertaking the construction and maintenance of hospitals, roads, fountains, and mosques, the city's most critical needs. By the 19th century, scientific and economic developments, coupled with the inadequacy of these organizations to meet these needs, gradually led to their withdrawal from urban life. The quick development of trade, transportation, and communication in this century, along with the resulting dynamism in urban life, also stimulated numerous service branches. The Tanzimat (Reorganization) reforms sought to create a bureaucratic, centralized structure, and within this structure, specialized municipal organizations began to replace the institutions of the classical era. Municipalities, which became legal entities, eased the workload of the central government and became crucial institutions for providing local services more quickly with the introduction of legal regulations. Municipalities, which has a financial budget, prepared income and expenditure tables and developed periodic service programs. This study compares the 1919 budgets of the two district municipalities of Şarköy and Karaisalı from the same period, and identifies their efforts to provide local services to citizens. Keywords: Ottoman Empire, Municipality, Karaisalı, Şarköy, Tanzimat Edict